Ν. Καζαντζάκης - Κ. Βάρναλης

Αναδημοσιεύουμε απόσπασμα από άρθρο του Αλέκου Α. Ανδρικάκη στην εφημερίδα «Πατρίς» της Κρήτης. Το απόσπασμα που αναδημοσιεύουμε σχετίζεται με το ποίημα του Βάρναλη «Συμπόσιο» που συμπεριλαμβάνεται στα «Ποιητικά» του 1959. Δεν υιοθετούμε το χαρακτηρισμό κακεντρεχής για την κριτική του Βάρναλη στην «Οδύσεια». Για να έχει καλύτερη εικόνα ο αναγνώστης στο δεύτερο μέρο παραθέτουμε ένα απόσπασμα από χρονογράφημα του Βάρναλη στην «Αυγή». 

Α’ ΜΕΡΟΣ

«Η αφιέρωση του Βάρναλη

Στο ίδιο όμως περιοδικό υπάρχει ένα επίσης άγνωστο ποίημα που σχετίζεται με τον Καζαντζάκη (Πέτρο Ψηλορείτη). Πρόκειται για ένα ποίημα του νεαρού τότε Κώστα Βάρναλη, που είχε συνεργασία με τα ’’Γράμματα’’, και το οποίο είχε δημοσιευτεί τρία χρόνια νωρίτερα (φυλλάδα 9-10, Οκτώβριος – Νοέμβριος 1911). Τίτλος του «Συμπόσιον» και ο ποιητής το αφιέρωνε στο φίλο του Πέτρο Ψηλορείτη. Στην αποδελτίωση του στιχουργήματος από το αρμόδιο τμήμα του Πανεπιστημίου της Πάτρας, στις συλλογές του οποίου υπάρχει το αλεξανδρινό φιλολογικό περιοδικό, από παραδρομή αναφέρεται ότι το ’’Συμπόσιον’’ είναι ποίημα του Πέτρου Ψηλορείτη. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ποίημα του Βάρναλη αφιερωμένο στον Καζαντζάκη (Ψηλορείτη). Και βέβαια υπάρχει η εξήγηση για την αφιέρωση. Τον Αύγουστο του 1911 οι δύο μεγάλοι των ελληνικών γραμμάτων, που διατηρούσαν επαφές, είχαν περάσει μαζί τις διακοπές τους στο Κράσι. Εκεί παραθέρισαν ως μια παρέα νέων ηλικιακά διανοούμενων, οι οποίοι αργότερα θα είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ελληνική λογοτεχνία. Φιλοξενούμενοι συγγενή του πατέρα της Έλλης και της Γαλάτειας Αλεξίου, βρέθηκαν μαζί με τις δύο αδελφές, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Κώστας Βάρναλης, ο Μάρκος Αυγέρης, αργότερα δεύτερος σύζυγος της Γαλάτειας, ο φίλος του Καζαντζάκη Χαρίλαος Στεφανίδης. Στο φωτογραφικό αρχείο των εκδόσεων Καζαντζάκη έχει διασωθεί φωτογραφία από τον παραθερισμό της παρέας αυτής, αλλά από τον επόμενο Αύγουστο, όταν επαναλήφθηκε η πρόσκληση. Πιθανώς, γοητευμένος από την προσωπικότητα του Καζαντζάκη, ο Βάρναλης τού αφιέρωσε λίγο μετά το ποίημά του.

Πάντως ο Καζαντζάκης δεν ανταπέδωσε τη συγκεκριμένη απόδοση τιμής του Βάρναλη. Μετά από 11 χρόνια, όταν ο Βάρναλης, υπογράφοντας ως Δήμος Τανάλιας, εξέδιδε την εμβληματική ποιητική δημιουργία του «Το Φως που καίει», με την οποία έκανε τη μεταστροφή του στην κοινωνική ποίηση, εισέπραξε μια μάλλον κακεντρεχή κριτική του Καζαντζάκη. Σ' ένα γράμμα του προς τη Γαλάτεια, ο Νίκος Καζαντζάκης έγραφε: «Cherie, τώρα λαβαίνω τις εφημερίδες με το "Νουμά". Ξεφυλλίζοντας το "Νουμά" είδα μια κριτική για κάποιο "Τανάλια". Δεν τολμώ να πιστέψω πως είναι ο Βάρναλης. Θα 'ναι κανείς μαθητής καθυστερημένος του Παλαμά. Σκέψη, στίχος, ρητορεία - όλα Παλαμοφέρνουν. Αν πρόκειται για το Βάρναλη σε παρακαλώ θερμότατα στείλε μου το βιβλίο για να το διαβάσω με προσοχή. Θέλω ν' αλλάξω γνώμη. Αφήνω τη σκέψη του (πόσο είναι "σοσιαλιστικά" πίσω δε λέγεται), ο στίχος, η ποίηση, είναι ανάξια ρητορεία κι αφηρημένες έννοιες και κεφαλαία γράμματα». Φυσικά ο Καζαντζάκης, που θα γνώριζε ότι ο Τανάλιας ήταν ο Βάρναλης δεν είχε δίκιο, αφού το έργο αυτό έχει θεωρηθεί από τις κορυφαίες παραγωγές του Βάρναλη. Αρκετά αργότερα, στα 1939, ο τελευταίος ανταπέδωσε στα ίσα. Όταν πήρε στα χέρια του την ’’Οδύσσεια ’’, έγραψε με ανάλογη κακεντρέχεια: ’’Πρόκειται για μια ανοιχτόκαρδη φάρσα’’»!

(εφ. Πατρίς»)

Β’ ΜΕΡΟΣ

Στον τάφο του μόνο δάφνες ταιριάζουνε τώρα. Πολλά, πρόωρ' ακόμα, κι αντιφατικά γραφτηκανε στις εφημερίδες αυτών των ημερών για τον άνθρωπο και για το έργο του. Κι αυτός και κείνο έχουν αντι­φάσεις. Ζούσανε διπλή ζωή. Μιαν Αληθινή και μια φκιαχτή.

Ο Καζαντζάκης* ειταν όχι τόσον ένας δημιουργός ηρώων παρά, πολύ περισσότερο, ηρωας ο ίδιος! Ηρωας της δουλειάς, της μάθησης, των ταξιδιών, της σκέψης και της αυτοκυριαρχίας. Θα μείνει μοναδικό παράδειγμα αδιάκοπης προσπάθειας για την κατάχτηση της κορυφής. Ο Σικελιανός* ειτανε πηγαίος πληθω­ρικός τύπος — εκρηκτικός και στη ζωή του και στους στίχους του. Εφτανε με άλματα στο τέρμα. Ειτανε προικισμένος από τη Φύση μέσα στη Φύση — αυτός το κέντρο. Ο Καζαντζάκης* κατάφερνε ν' αντικατασταίνει τον αυθορμητισμό με τον καιρό και με τον κόπο - καταπώς ήθελε δ Σολωμός. Ομως κι ο καιρός κι ο κόπος αφησανε τα ίχνη τους στα κείμενα του.

Ολη του η αγωνία, όπως φαίνεται και στα βιβλία του και στα ιδιωτικά του γράμματα, είτανε να καταπλήξει με την εντυ­πωσιακη, την απροσδόκητη την υπερβολική φράση — την αλη­θεια του περιεχομενου την είχε για δεύτερο πράμα. Γι' αυτόν το λόγο το έργο του κάνει εντύπωση, μα δεν πείθη. Δεν κινεί την πραγματικότητα - γιατί μένει έξω απ’  τη φλεγόμενη βάτο, την πραγματικότητα.

Αλλωστε, στην ουσία της, η φιλοσοφία του είναι άρνηση της πραγματικότητας: του φαινομένου! Είναι πέρα κι από τις αληθειες κι από τα ψέματα, όπως ο Νίτσε πέρ' απ' το καλό και το κακό. Ο θανατος — η τελευταία πράξη. Και αρχή.

Αυτός ο μηδενισμός του τον εμπόδισε να πάρει θέση πουθενά. Εμεινε πάντα έξω απ' όλα - έκτος αν κάποτε κάπου ερα­σιτεχνικά και περαστικός. Μόνο στο δημοτικισμό έμεινε πάντα πιστός αγωνιστής κ' ένας από τους τελευταίους, που απομείναμε, οπαδούς του Κανόνα.

(Κώστας Βάρναλης «Αυγή)

«Ποτέ ούτε έκανα ούτε έγραψα τίποτα παρά τη συνείδησή μου και εναντίον του λαού, εναντίον της Ελευθερίας και ελευθεριών του»

Στην προηγούμενη ανάρτηση για το χρονογράφο Βάρναλη, στο κείμενο του αείμνηστου Νίκου Καραντηνού υπήρχε ένα απόσπασμα από την ομιλία του Γιώργου Καράτζα στην εκδήλωση που έγινε προς τιμήν του Κώστα Βάρναλη στις 16 Δεκέμβρη 1974.  Σήμερα αναδημοσιεύουμε ολόκληρη την ομιλία του Γιώργου Καράτζα.

Ομιλία Γεώργιου Καράτζα

Αγαπητοί φίλοι,

Αισθάνομαι βαθύτατη συγκίνηση που μετέχω στη σημερινή τιμητική εκδήλωση για τον πιο σεβαστό και τον πιο αγαπητό συνάδελφο μας, τον Κώστα Βάρναλη. Και, επί πλέον, αισθάνομαι καποια υπερηφάνεια γιατί η Ενωσις Συντακτών ανέθεσε σε μένα να ιστορήσω πώς πριν τριάντα πέντε χρόνια, ο Βάρναλης, αναγνωρισμένος πια κορυφαίος ποιητής και μεγάλος Λογοτέχνης, μεταπήδησεν οριστικά στην Δημοσιογραφία καί έγινε επαγγελματίας δημοσιογράφος. Αλλωστε, γι' αυτό μονάχα αποκλειστικά θα σας μιλήσω, αφού για τον άνθρωπο, τον ποιητή, τον Λογοτέχνη και την πολύμορφη προσφορά του στα Ελληνικά Γράμματα θα μιλήσουν άλλοι.

Πρώτος σταθμός για να έλθει ο Βάρναλης σε επαφή με την Δημοσιογραφία στάθηκε το 1925, ο χρόνος που για πρώτη φορά επεβλήθη στην Ελλάδα ένα καθεστώς βίας, η δικτατορία του στρατηγού Παγκάλου. Ο Βάρναλης, γυμνασιάρχης τότε, απελύθη από την Δικτατορία γιατί είχε χαρακτηρισθεί -τι άλλο;- σαν Αριστερός. Η απόλυση ωστόσο αυτή αποδείχθηκε γρήγορα πως ήταν μεγάλο ευτύχημα και για τον Βάρναλη, όπως θα αναφέρω εν συνεχεία και για την Δημοσιογραφία που τον εκέρδισε. Πραγματικά, ο Ποιητής μας για να αντιμετωπίσει το οικονομικό πρόβλημα που του δημιούργησε η απόλυσή του, άρχισε να κάνει μεταφράσεις -Αριστουργηματικές πραγματικά- και να συνεργάζεται σε περιοδικά και άλλες εκδόσεις. Ανάμεσα στις εκδόσεις αυτές σπουδαιότερη ήταν η «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού», στην οποία εργαζόταν τότε σαν βασικό στέλεχος και ο ομιλών. Τον θυμάμαι τότε τον Βάρναλη που ερχόταν τα πρωινά στα Γραφεία μας στην Ιερά οδό και συνέγραφε τα Αρθρα, που του είχαν ανατεθεί από τον Ηρακλή Αποστολίδη τον Αξέχαστο Γραμματέα της Συντάξεως του Ανεπανάληπτου Αληθινά αυτού έργου.

Οταν, στ' 1934, συνεπληρώθη η έκδοση της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας, ο Βάρναλης συνειργάσθη στις τόσο αξιόλογες εκδόσεις της Εφημερίδος «Πρωΐα», στην όποια εργαζόμουνα κι εγώ, πρώτα σαν Γραμματεύς της Συντάξεως και έπειτα σαν Αρχισυντάκτης. Ανάμεσα στις εκδόσεις αυτές συγκαταλέγεται και το «Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσης» πού έχει αναγνωρισθεί γενικά σαν ένα από τα πιο επιτυχημένα λεξικά. Κυριότερος συντάκτης και βασικό στέλεχος, μαζί με τον αείμνηστο Ζευγώλη, ήταν στο έργο αυτό ο Κώστας Βάρναλης που, παράλληλα, συνεργαζόταν και στην εφημερίδα γράφοντας ιστορικά αναγνώσματα.

Η συνεργασία αυτή ωστόσο του Βάρναλη με την «Πρωΐα» είχε ερασιτεχνικό μόνο χαρακτήρα. Επαγγελματίας δημοσιογράφος έγινε μόνον το 1940, χωρίς μάλιστα καλά καλά να το θέλει ο ίδιος. Η «Πρωΐα» έχασε τότε έναν εξαιρετικό συνεργάτη της, τον αλησμόνητο Γιώργο Σερούιο, που έγραφε χρονογραφήματα με την υπογραφή «Σερ». Δημιουργήθηκε λοιπόν θέμα διαδοχής του «Σερ» και εγώ πρότεινα τότε στον Διευθυντή μας, τον κ. Στέφανο Πεσμαζόγλου, σαν χρονογράφο τον Βάρναλη. Ο κ. Πεσμαζόγλου, που νομίζω πως πρέπει σήμερα να εξάρω ένα μεγάλο προτέρημά του, πως δεν είναι καθόλου μισαλλόδοξος, δέχθηκε προθυμότατα την εισήγησή μου. Δεν την δέχθηκε όμως με τόση προθυμία και ο Βάρναλης. «Το χρονογράφημα, μου είπε, είναι κάτι το πρόχειρο. Κι εγώ δεν μπορώ να γράφω έτσι πρόχειρα». Εγώ επέμεινα: «ίσα-ίσα, του είπα. Επειδή είσαι τέτοιος που σε ξέρω και δεν μπορείς να γράφεις τόσο πρόχειρα, θα δώσεις κάποιο βάθος στο χρονογράφημα, που είναι άλλωστε μια σπουδαία έπαλξη για όσους είναι αγωνιστές σαν εσένα».

Χάρη στα επιχειρήματα αυτά ο Βάρναλης δέχθηκε και έτσι έγινε από τότε τακτικός χρονογράφος της «Πρωΐας», στην οποία εργάσθηκε μέχρι τη διακοπή της εκδόσεώς της το 1944.

Χάριν της ιστορίας πρέπει να σας ειπώ ότι ναι μεν ο Βάρναλης δέχθηκε να γράφει χρονογράφημα αλλά δεν μπορούσε και να το υπογράψει. Εμπόδιο ήταν πως η Δικτατορία Μεταξά, που είχε απαγορεύσει τα βιβλία του Βάρναλη, δεν του επέτρεπε να δημοσιογραφεί. Καταφύγαμε λοιπόν σε ένα τέχνασμα. Τα χρονογραφήματά του ο Βάρναλης υπέγραφε με τα στοιχεία «Τ.κ.Ζ.», που ήταν τα αρχικά της επικεφαλίδας του χρονογραφήματος «Τέχνη και Ζωή». Η αληθινή υπογραφή του Βάρναλη μπήκε στο χρονογράφημά του μόνο στις 27 Οκτωβρίου με την κήρυξη του πολέμου της Αλβανίας.

Επειτα από την απελευθέρωση, επειδή η «Πρωΐα» δεν επανεξεδόθη, ο Βάρναλης που εν τω μεταξύ είχε γίνει μέλος της Ενώσεως Συντακτών συνέχισε να γράφει σε άλλες εφημερίδες, κυρίως δε στην «Αυγή», και τον «Προοδευτικό Φιλελεύθερο», όπου έγραψε και το θαυμάσιο εκείνο ανάγνωσμα, που αργότερα το εξέδωσε με τον τίτλο «Οι Δικτάτορες».

Οπως είχα προβλέψει, η στήλη του Βάρναλη έγινε τα τελευταία αυτά χρόνια ως το Απριλιανό Πραξικόπημα μια μοναδική έπαλξη για τον Αγώνα ενός μεγάλου Ανθρωπιστή, ενός Ανυποχώρητου μαχητή, που διακαίει η Αγάπη για την Ελευθερία, η λαχτάρα για περισσότερο φως, το μίσος εναντίον της Αδικίας, η βαθιά αποστροφή προς το Σκοταδισμό.

Αυτό είναι με λίγα λόγια το ιστορικό για το πως ο Βάρναλης, καθιερωμένος πια λογοτέχνης και μεγάλος Ποιητής, έγινε καί διακεκριμμένος Δημοσιογράφος, μέλος της Ενώσεως Συντακτών, που τον τιμά σήμερα. Αλλοι, όπως είπα θα σας μιλήσουν λεπτομερέστερα για τον Ανθρωπο, για τον Ποιητή, για τον Λογοτέχνη. Σε όσα όμως θα σας πουν μπορώ να προσθέσω κι εγώ μια μοναδική φράση, που μας έγραψε ο ίδιος ο Βάρναλης όταν, το 1966, η Ενωσις Συντακτών του απένειμε το Χρυσό Εύσημο Δημοσιογραφίας:

«Σας ευχαριστώ για την τιμητική διάκριση που μου απονείματε απόψε. Περηφανεύομαι γι' αυτό, αλλά πολύ περισσότερο που στα ωριμότερα χρόνια της ζωής μου εθήτεψα στη δημοσιογραφία ως μέλος της Ενώσεως Συντακτών.

Με την ευκαιρία αυτή μπορώ να σας διαβεβαιώσω πως σ' όλη μου τη ζωή, του δάσκαλου, του λογοτέχνη και του δημοσιογράφου, ποτέ ούτε έκανα ούτε έγραψα τίποτα παρά τη συνείδησή μου και εναντίον του λαού, εναντίον της Ελευθερίας και ελευθεριών του».

Ο χρονογράφος Βάρναλης

Ο Βάρναλης υπήρξε πολυσχιδής προσωπικότητα. Ξεκίνησε ως δάσκαλος. Οι απόψεις του ήταν πρωτοποριακές και η εφαρμογή τους απαιτούσε διδακτικό θάρρος και γενναιότητα. Έτσι ήταν σε όλη του την εκπαιδευτική σταδιοδρομία. Ήταν ο πρώτος δάσκαλος που δίδαξε ολόκληρο τον Εθνικό Υμνο και ας μην ήταν στο πρόγραμμα του υπουργείου. Και για «Το φως που καίει» έγινε η αιτία να ξεσπάσουν τα Μαρασλειακά το 1925 και λίγο αργότερα απολύθηκε.

Από τα 1925 ξεκινά στη δημοσιογραφία. Επαγγελματίας δημοσιογράφος έγινε στα 1939. Αναδημοσιεύουμε σήμερα ένα ενδιαφέρον άρθρο του αείμνηστου δημοσιογράφου Νίκου Καραντηνού για τον χρονογράφο Βάρναλη («Ριζοσπάστης» 19 Δεκέμβρη 1999):

    

Ο ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

(25 χρόνια από το θάνατό του)

ΗΤΑΝ Δευτέρα 16 του Δεκέμβρη 1974, από τότε έχουν περάσει 25 χρόνια που μέσα σε μια αποθεωτική κοσμοπλημμύρα είχε τελειώσει η τιμητική εκδήλωση που είχε οργανωθεί από την ΕΣΗΕΑ προς τιμήν του Κώστα Βάρναλη, του μεγάλου ποιητή και του λαού μας, «οδηγητή μυριάκριβου». Ηταν στο θέατρο «Αλίκη» (πρώην Μαξίμ) που οι δημοσιογράφοι συνάδελφοί τους αλλά και οι λογοτέχνες τιμούσαν τον Βάρναλη. Οπως έγραψε η αγγελτήρια ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ «στον Κώστα Βάρναλη θα επιδοθούν αναμνηστικό χρυσό μετάλλιο και τιμητικό δίπλωμα».

ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ομιλητής για το έργο και την προσφορά του Κ.Β. ο Νικηφόρος Βρεττάκος. Ομιλητές επίσης κι ο αξέχαστος παλαιός συνάδελφος και ακριβός φίλος του Κ.Β. σ' όλη τη διαδρομή της ζωής του, Γεώργιος Καράντζας, που στάθηκε στα κατοχικά χρόνια ο ΕΑΜικός Πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ. Και ο οποίος στάθηκε πάντα δίπλα του.

ΠΑΝΤΑ και με ξεχωριστή πάντα χαρά ο Γ. Καράντζας, μια διακεκριμένη προσωπικότητα με καθολική παραδοχή κι αναγνώριση, έκανε μια μοναδική και πλούσια αναφορά στη διαδρομή και στην προσφορά του Κ. Βάρναλη στην πνευματική ζωή και ιδιαίτερα στη δημοσιογραφία. Το δεύτερο αυτό κεφάλαιο το 'χε ζήσει «από πρώτο χέρι». Και το απέδιδε με όλη του την ακρίβεια.

ΜΙΛΩΝΤΑΣ για τον Βάρναλη και τη δημοσιογραφία, ο Γ. Κ. ανέφερε πως η πρώτη επαφή με τη δημοσιογραφία στάθηκε το 1925, ο χρόνος που είχε επιβληθεί στην Ελλάδα ένα καθεστώς βίας, η δικτατορία του Πάγκαλου. Ο Κ.Β. απολύθηκε από τη θέση του - ήταν τότε γυμνασιάρχης - γιατί χαρακτηρίστηκε αριστερός και κρίθηκε επικίνδυνος για την καθεστηκυΐα τάξη.

ΕΙΝΑΙ η στιγμή που τον εκπαιδευτικό, τον κυνηγημένο από τη δικτατορία, θα τον κερδίσει η δημοσιογραφία. Πραγματικά, ο ποιητής μας για να αντιμετωπίσει οξύτατα οικονομικά προβλήματα άρχισε να κάνει μεταφράσεις που αναδείχτηκαν αριστουργηματικές. Αρχισε επίσης συνεργασίες με διάφορα άλλα περιοδικά και έντυπα. Η πιο σημαντική συνεργασία του ήταν με τη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια» του Πυρσού, στην οποία επιτελικό επίσης στέλεχος ήταν και ο Γ. Καράντζας.

ΜΕΡΙΚΑ χρόνια αργότερα ο Βάρναλης θα συνεργαστεί σε μια σειρά έργα που βγάζει η εφημερίδα «Πρωία» και κυρίως το Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσης. Εγραφε επίσης για την εφημερίδα και ιστορικά αναγνώσματα. Η συνεργασία αυτή του Κ.Β. με την «Πρωία» βρισκόταν στα ερασιτεχνικά πλαίσια, καθώς επαγγελματίας δημοσιογράφος θα γινόταν μόνο το 1940 και μάλιστα, καθώς παρατηρεί ο Γ. Καράντζας - χωρίς καλά καλά να το θέλει και ο ίδιος.

ΤΟΤΕ ακριβώς η «Πρωία» των αδελφών Πεσματζόγλου έχασε έναν εξαιρετικό συνεργάτη της, τον Γιώργο Σερούιο, ο οποίος έγραφε χρονογραφήματα με την υπογραφή «Σερ». Ετσι δημιουργήθηκε θέμα διαδοχής κι ο Γ. Καράντζας πρότεινε στο διευθυντή, Στέφανο Πεσματζόγλου, να αναλάβει χρονογράφος ο Κ. Βάρναλης. Και η εισήγηση έγινε προθυμότατα δεκτή.

ΔΕΝ τη δέχτηκε όμως το ίδιο πρόθυμα κι ο Κ. Βάρναλης. «Το χρονογράφημα», είπε στον Γ.Κ., «είναι κάτι το πρόχειρο. Κι εγώ δεν μπορώ να γράφω τόσο πρόχειρα». Ισα ίσα, του είπε ο Γ.Κ., επειδή δε γράφεις πρόχειρα θα δώσεις βάθος στο χρονογράφημα, που είναι άλλωστε μια σημαντική έπαλξη για αγωνιστές δημοσιογράφους.

Ο ΒΑΡΝΑΛΗΣ τελικά δέχτηκε τη θέση του χρονογράφους στην «Πρωία» και τη θέση αυτή την κράτησε μέχρι που η εφημερίδα διέκοψε την έκδοσή της το 1944. Εδώ πρέπει ακόμη να αναφερθεί ότι ναι μεν ο Βάρναλης δέχτηκε να γράφει χρονογράφημα, αλλά δεν μπορούσε να το υπογράψει. Και την απαγόρευση αυτή την επέβαλε η μεταξική δικτατορία, η οποία είχε απαγορεύσει τα βιβλία του και δεν του επέτρεπε να δημοσιογραφεί.

ΤΟΤΕ η εφημερίδα κατέφυγε σ' ένα τέχνασμα και τα χρονογραφήματα του Βάρναλη τα δημοσίευε με την υπογραφή «Τ.κ.Ζ.», που ήταν τα αρχικά της επικεφαλίδας του χρονογραφήματος «Τέχνη και Ζωή». Η αποκάλυψη ποιος ήταν πίσω από την υπογραφή εκείνη θα φθάσει αργότερα, όταν στη στήλη αυτή οι αναγνώστες θα έβλεπαν στις 28 Οκτώβρη 1940, με την κήρυξη του πολέμου, το πραγματικό όνομα: Κώστας Βάρναλης.

ΑΠΟ τότε κι ύστερα και για πολλά χρόνια το καθημερινό χρονογράφημα του Βάρναλη άλλοτε δηκτικό, άλλοτε με λυρική φιλοσοφική διάθεση, με λογική επεξεργασία και ιστορικές αναγωγές, με σκέψεις πρωτότυπες, ήταν μια όαση στις σελίδες της εφημερίδας. Διαβάζόταν απ' όλους. Ετερπε, μόρφωνε, ξυπνούσε συνειδήσεις. Αναφερόταν στα ανομήματα της πολιτικής εξουσίας, σε πράξεις και παραλείψεις ατόμων και ομάδων.

ΑΞΙΖΕΙ να ξαναθυμίσουμε, κι είναι καυτά τούτη την ώρα επίκαιρο, τον «Κώδικα της δημοσιογραφικής του αγωνιστικής πορείας», της πένας, του γραφτού του. Οταν το 1966 τιμήθηκε από την ΕΣΗΕΑ με το χρυσό Εύσημο Δημοσιογραφίας, προσδιόριζε ο ίδιος με τούτα τα λόγια: «Σας ευχαριστώ για την τιμητική διάκριση. Περηφανεύομαι γι' αυτό, αλλά πολύ περισσότερο που στα ωριμότερα χρόνια της ζωής μου εθήτεψα στη δημοσιογραφία ως μέλος της Ενώσεως Συντακτών».

ΜΕ την ευκαιρία αυτή - έλεγε ο Βάρναλης - μπορώ να σας διαβεβαιώσω πως σ' όλη τη ζωή, του δασκάλου, του λογοτέχνη και του δημοσιογράφου ποτέ ούτε έκανα, ούτε έγραψα τίποτα παρά τη συνείδησή μου και εναντίον του λαού, εναντίον της Ελευθερίας και των ελευθεριών του». Αυτός είναι ο άγραφος λόγος και κώδικας δεοντολογίας. Κώδικας μάχης κι όχι μπουρδολογίες που έχουμε την ανάγκη περισσότερο από άλλοτε. Κι αυτή είναι όλη η αλήθεια του. Είναι το «ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ». Και που θα καίει για πάντα.

Παρουσίαση του «Αγνωστου Βάρναλη στη Θεσσαλονίκη»

Στις 21 Απρίλη 2103 στην στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Θεσσαλονίκης (Εθνικής Αμύνης 27), θα πραγματοποιηθεί η παρουσίαση του βιβλίου του δημοσιαγράφου - συγγραφέα Ηρακλή Κακαβάνη «Ο άγνωστος Βάρναλης και 19 αδημοσίευτα ποιήματά του».

Ανήμερα της επιβολής της 7χρονης στρατιωτικοφασιστικής χούντας των συνταγματαρχών είναι μια ευκαιρία να μιλήσει κανείς για το λόγο και τη στάση ζωής του Κώστα Βάρναλη που παραμένει πεισματικά επίκαιρος στις μέρες μας. Σήμερα που ζητούν από το λαό υπομονή και θυσίες για τη «σωτηρία της πατρίδας» ο Βάρναλης θέτει το ερώτημα, ποιας πατρίδας; Του λαού που παράγει τον πλούτο αλλά δυστυχεί και υποφέρει, ή μιας χούφτας παράσιτων που τον κλέβουν;

«Δικιά σας η πατρίδα, μα τίποτα δικό σας μέσα σ' αφτήνε: χωράφια και παλάτια, καράβια και χρήμα, Θεοί κι εξουσία, σκέψη και θέληση - όλα ξένα!...»

Για τον Κώστα Βάρναλη και το βιβλίο θα μιλήσουν οι: Γιώργος Φαρσακίδης, Εικαστικός-Ζωγράφος, Γιώργος Χουρμουζιάδης, Αρχαιολόγος-Καθηγητής Α.Π.Θ., Περικλής Παυλίδης, Επίκ. Καθηγητής Α.Π.Θ., Σοφία Τεμεκενίδου, Φιλόλογος, Γιώργος Σαρρής, Τραγουδοποιός και Γιάννης Καλατζόπουλος, Ηθοποιός. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο Δημοσιογράφος-Ποιητής Απόστολος Λυκεσάς.

Μελοποιημένα τραγούδια του Βάρναλη θα ερμηνεύσει ο Μάκης Σεβίλογλου με το συγκρότημά του.

Ομάδα ηθοποιών της Θεσσαλονίκης θα αποδώσει υπό τη μορφή θεατρικού αναλογίου την κατάθεση του Κώστα Βάρναλη στη δίκη Λουντέμη το 1956.

Θα προβληθεί ντοκιμαντέρ για τη ζωή του ποιητή και ρεποτάζ από την πάνδημη κηδεία του.