Η «Συμφωνία»

Η «Συμφωνία»

Μόλις ήρθε η «Συμφωνία»

κι άρχισε να σπα κρανία.

Αμερικανοί ματρόζοι,

γκάγκστερ όλοι και μαφιόζοι.

Με την προστασία των νόμων

δίκαιοι κατά παρανόμων!

γροθιά και με σουγιά

τρεις μαφιόζοι έναν ραγιά!

Άντροι αυτοί κι εμείς μπικίνι,

ξένοι εμείς και ντόπιοι εκείνοι.

Κι ο λαός; Του τα ’χει κόψει

της διχτατορίας η κόψη!

Ξεφωνάει πεσμένος χάμου:

«Σφάξε με ν’ αγιάσω, αγά μου!»

Στην αισχρή ετεροδικία

αντιτάξου, Αυτοδικία!

διώχ’ την ξένη ετούτη λέρα

κι αυτουνούς που τηνε φέρα’.

(Από τη συλλογή «Οργή λαού»)

Ημέρες Πολυτεχνείου

Το ποίημα «Η Λευτεριά του Σολωμού» γράφτηκε λίγες μέρες μετά το Πολυτεχνείο. Σαρκάζει το ανύπαρκτο νόημα της Σολωμικής ελευθερίας. 

Η Λευτεριά του Σολωμού

Πώς του σπαθιού σου στόμωσεν η κόψηκαι πώς μετράς τη γης με ανύπαρχτη όψη;Κλεισμένη στων Ελλήνων τα ιεράτα κόκαλά μας, σκούζε, Λευτεριά. Αιώνες σε κρατάνε φυλακήοι αφεντάδες σου ξένοι και δικοί.Και σ’ αμολάνε λίγο, αν είναι χρείανα πνίξεις αλλωνών ελευθερία! 28. 11. 1973 («Οργή λαού»)

«Εθνική Παιδεία»

«Εθνική Παιδεία»

Γανιάσατε, δασκάλοι να ξεμάθωνα ’μαι εγώ, να στοχάζομαι, να θέλω —ψέματα όλο ν’ ακούω, να λέω, να πράττω,για ψέματα να ζω και να πεθαίνω. 5Δεν μπόρεσε η σπουδή να με χαλάσει.Αντέξανε σαρκίο, ψυχή και γνώση·μα κάθε τόσο θάνατος να ξέρειςότ’ είσαι πάντα πουλημένο κρέας.

Μια νέα μελοποίηση: «Εθνική» Πρωτομαγιά

Η ποίηση του Βάρναλη είναι διαχρονικά ελκυστική για τους μουσικούς μας. Είναι ελκυστική γιατί είναι επίκαιρη. Οι μελοποιήσεις ποιημάτων του είναι συνεχείς. Και μάλιστα μπαίνει σε μουσικούς χώρους που θα τους χαρακτηρίζαμε πρωτοποριακούς και μοντέρνους. 

Μόλις χτες ακούσαμε μια νέα μελοποίηση του ποιήματος «Εθνική» Πρωτομαγιά

Με μουσική Δημήτρης Κογιάννη, Αδριανού Παπαμάρκου και ερμηνεία Βασίλη Σκουλά:

«Εθνική» Πρωτομαγιά

Χορεύουνε Πρωτομαγιά Σκορπιός και Σπετσοπούλα
κι έχουν μπροστάρη του χορού τον «εθνικό» Μπαμπούλα.
Οι τράπεζες, οι φάμπρικες, τάνκερ, διυλιστήρια

και ναυπηγεία χορεύουνε στα λαϊκά Ανθεστήρια.

Χορεύει και τ’ Αφεντικού το γυάλινο σαράγι
που μ’ έναν πήδο η γυάλινη συνείδησή του εράγη…
Χάρος και Μάης χορεύουνε στα ξερονήσια κάτου
και δίπλα ο Έχτος κελαηδεί με τα σιδερικά του.

Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί, με μάτι αριστερό το βλέπω.

Από τη συλλογή «Οργή λαού», τα Επιγρμμάτα 2,3, 6,8:

2
Ό,τι ν’ ακούω με το δεξιό μου αυτί,
με μάτι αριστερό το βλέπω.
Κι ό,τι καταπιάνεται ο νους να στοχαστεί,
οι χτύποι της καρδιάς το λένε πρώτοι.

3
Καλά να μετανιώνω για τα λάθη μου,
να ’ναι γιομάτο φίδια το καλάθι μου,
ακόμα και για το ’να το καλό μου
 στην πέτρα να χτυπάω το καύκαλό μου;

6
Πάντ’ άγνωστος ανάμεσα σε αγνώστους.
Κυλά ο τροχός, οι αγνώστοι τον κυλάνε.

8
Αρνήθηκα ν’ αρέσω στα σκυλάκια του καναπέ.
Λιοντάρια κουρεμένα, τα βγάζουνε περίπατο να ουρήσουν.
Απόκοντα ακλουθάω τα χερομάχα
τα πλήθη και πληγώνομαι μαζί τους.

Επίστευα (...) πως έσωσε τον κόσμον ο Χριστός από πείνα

Από τη συλλογή «Οργή λαού», το Επίγραμμα 13:

Επίστευα μωρό τους πιο μεγάλους,
τη μάνα, τον παπά και τους δασκάλους,
πως έσωσε τον κόσμον ο Χριστός από πείνα,
σκλαβιά και Χάρο Αυτός.
Καλά να το πιστεύουν τα μωρά,
 μα και γαϊδάροι με μιαν πήχη ουρά;

«Πάρε ξανά την πένα σου, όρθωσε το κορμί σου/ ώσπου να βρεις τον άξιο να δώσεις τη σκυτάλη»

Δημοσιεύουμε έναν έμμετρο διάλογο του Κώστα Βάρναλη με τον γνωστό από τα εκατοντάδες τραγούδια του Πωλ Μενεστρέλ (Ιωάννης Χαδίδογλου - περισσότερες πληροφορίες εδώ).

Την περίοδο της δικτατορίας ο Βάρναλης γράφει το ποίημα «Ακροτελεύτιον»:

Ακροτελεύτιον

Της ζωής μου τα δυο μεγάλα σφάλματα

τα πλέρωνα εβδομήντα χρόνια. Πρώτο:

ζητούσα την αλήθεια σ' ό,τι μάθαινα·

και δεύτερο: την έλεγα στα πλήθη.

Ολα τώρα θα τα ξοφλήσω. Ελένη,

χρυσό παιδί, Σοφία, Νανά, αδερφούλες,

μαζί μου παραχώστε τα βαθιά.

Και συ, Δώρα, μην κλάψεις άμα φύγω·

τώρα να κλαις: αργοπορώ πολύ.

Το ποίημα δημοσιεύτηκε στη μεταθανάτια συλλογή «Οργή λαού». Κατά κάποιο τρόπο ο Π. Μενεστρέλ ήξερε το ποίημα. Είτε γιατί λόγω της φιλική σχέσης που είχε με το Βάρναλη του το είχε διαβάσει, είτε γιατί δημοσιεύτηκε σε κάποιο έντυπο όταν γράφτηκε (κάτι το οποίο αγνοούμε εμείς σήμερα).

Ο Πολ Μενεστρέλ του αφιέρωσε ένα δικό του ποίημα που φέρει ημερομηνία 5 Ιουνίου 1973.

Η Απάντηση στο «ΑΚΡΟΤΕΛΕΥΤΙΟΝ» του Μενεστρέλ:

Στον Κώστα Βάρναλη

Η ζωή αλλάζει, μα δε χάνεται.

Η ελπίδα σβήνει, μα δεν πεθαίνει...

Η αλήθεια σκεπάζεται, μα ξαναλάμπει.

SHELLEY

Τιμή σου, Δάσκαλε! Εδειξες πως δεν είσαι ραγιάς,

στα βέλη του σκοταδισμού προτείνοντας τα στήθια!

Χάρισες στον αγράμματο τα φώτα πούχ' η Αλήθεια,

με πίστη της πιο αδάμαστης, τρανής παλικαριάς!

Κατάλοιπα πολέμησες πνευματικής σκλαβιάς,

που αφιονίζουν το λαό σα θλιβερή συνήθεια-

και στη ζωή ας σου κόστισε αυτό εμπόδια πλήθια,

κατατρεγμούς και στέρηση ακόμα της λευτεριάς!

Τώρα... εσύ, πού 'ριξες φως στη Δίκη του Σωκράτη,

απεσταμένος παρατάς την πένα και λες: «Κράτει!» -

Μα στον αγώνα πού άρχισες φέρνεις ζημιά μεγάλη...

Μ' όση απομένει δύναμη απ' την παλιάν όρμή σου,

πάρε ξανά την πένα σου, όρθωσε το κορμί σου,

ώσπου να βρεις τον άξιο να δώσεις τη σκυτάλη!

5 Ιουνίου 1973

Πολ Μενεστρέλ

Δεν ξέρουμε αν και αυτό το ποίημα δημοσιεύτηκε κάπου (το πιθανότερο είναι πως δημοσιεύτηκε). Ο Βάρναλης όμως το έμαθε και του έστειλε επιστολή.

Αθήνα 11 του Ιουνίου 1973

Χρυσή κι αληθινή καρδιά του Αγαπημένου μου Μενεστρέλ,

Πολύ συγκινήθηκα με το θαυμάσιο ποίημά σου για μένα. Δυστυχώς δεν μπορώ να περπατήσω να έρθω ο ίδιος προσωπικώς να σου σφίξω, σαν άλλοτε, το χέρι, το δικό σου και της εξαίρετης γυναίκας σου.

Δε βλέπω - γράφω όπως λάχει. Να με συγχωρείς για την κακογραφία μου. Ενας λόγος που δεν έρχομαι να κάνω παρέα μαζί σας - με το Μάριο και το... δικηγόρο του (τώρα ξεχνώ τ' όνομα- όλα τα ονόματα). Ξεχάστε με και σεις.

Σας φιλώ όλους κι είμαι πάντα όλος αγάπη για σας.

Κώστας Βάρναλης

Ο γάιδαρος του Κόλια

Η φωτογραφία είναι από την έκδοση της Γενναδείου Βιβλιοθήκης «Αρχειο Κώστα Βάρναλη Το εργαστήρι του ποιητή και η ιστορία», επιμέλεια Θεανώ Μιχαηλίδου, 2010

 
—Τα τίναξεν ο γάιδαρος του Κόλια, θλιβερόν!
—Καθόλου! Εσώθη! Δεν τον πιάνει ανάσταση νεκρών.
Άμα σονάρει ο Αρχάγγελος κι αναστηθούν οι δούλοι
 και ξαναπέσουν μπρούμυτα στο αιώνιο μεροδούλι,
σε κάμπο και σε θάλασσα, σε φάμπρικα ή νταμάρι,
δε θα φορέσει, ξάπλ’ αυτός, ξανά του το σαμάρι.
(Επίγραμμα από τη συλλογή «Οργή λαού») 

Επίγραμμα από τη συλλογή «Οργή λαού»

Το επίγραμμα του Κώστα Βάρναλη που δημοσιεύουμε σήμερα συμπεριλαμβάνεται στη μεταθανάτια συλλογή «Οργή λαού» που επιμελήθηκε ο ο Γ.Π. Σαββίδης (1975). 

Καλά να μετανιώνω για τα λάθη μου

να ‘ναι γεμάτο φίδια το καλάθι μου,

ακόμα και για το ‘να το καλό μου

στην πέτρα να χτυπάω το καύκαλό μου;

Στην εφημερίδα η  «Νέα Ερυθραία» (εδώ) βρήκαμε χειρόγραφο του ποιήματος αφιερωμένο στον Στέλιο Τζεδάκη που φέρει ημερομηνία «23 του Ιουνίου 1968» (διατηρούμε κάποιες επιφυλάξεις για το αν σωστά τη διαβάζουμε).

Το δημοσίευμα συνοδεύεται από φωτογραφία παρέας το Πάσχα του 1960 όπου εικονίζεται ο ποιητής Κώστας Βάρναλης.